ΛΕΜΕΣΙΑ ΠΙΡΟΓΑ

Ιδιαίτερα στοιχεία της Λεμεσού τον 20ό αιώνα ήταν οι Λεμεσιανές αποβάθρες, το καρνάγιο μαζί με τα γραφικά λεμεσιανά ψαράδικα που παρουσίαζαν μια έντονη εικόνα μεσογειακού νησιώτικου ελληνικού στοιχείου.

Από κάποιες μαρτυρίες από σχέδια και ζωγραφικούς πίνακες του Μέϊερ, που χρονολογούνται το 1780 δείχνουν ξεκάθαρα ότι κάποια πλεούμενα ψαράδικα έδεναν σε μεγάλες πέτρες κοντά στην παραλία. Δηλαδή ούτε λιμάνια, ούτε αποβάθρες υπήρχαν.

Η αγγλική αποικιακή παρουσία έδωσε κάποια ιδιαίτερη προσοχή στη δημιουργία αποβάθρων που οπωσδήποτε βοήθησαν στην εξέλιξη της εμπορικής και επιβατικής ζωής της Λεμεσού. Οι Άγγλοι από το 1880 αποφασίζουν τη δημιουργία της μεγάλης αποβάθρας του Τελωνείου, που μαζί με την αποβάθρα του Αμιάντου είναι δυστυχώς και οι μόνες αποβάθρες που μας έχουν απομείνει σήμερα.

Στην περίοδο προ του 1960 που εγκαθιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία, στον κόλπο της Λεμεσού υπήρχαν οι πιο κάτω αποβάθρες. Από τα ανατολικά προς τα Δυτικά:

Η αποβάθρα Εναερίου

Η αποβάθρα αυτή αναστηλώθηκε γύρω στο 1995. Είχε αρχικά κατασκευαστεί στις αρχές του 20ου αιώνα για την αποκλειστική χρήση του Μεταλλείου Αμίαντου, για την φόρτωση του μεταλλεύματος του.

Το μετάλλευμα μετεφέρετο με βαγόνια που ταξίδευαν εναέρια από το Τρόοδος μέσω βουνών και λαγκαδιών στο τερματικό στην βάση της αποβάθρας. Εκεί αποθηκεύετο, ενσακίζετο και εφορτώνετο σε φορτηγίδες (μαούνες) που το μετέφεραν στο αγκυροβολημένο πλοίο. Επίσης εφορτώνετο και σε μικρά ιστιοφόρα που το μετέφεραν σε γειτονικά λιμάνια της Μέσης Ανατολής. Σημείο αναφοράς η γέφυρα κάτω από την οποία περνούσαν τα οχήματα της κυκλοφορίας του παραλιακού δρόμου. Σήμερα η αποβάθρα φιλοξενεί κολυμβητές, ψαράδες και περιπατητές ξεγνοιασιάς.

Ενδιάμεσα της αποβάθρας του Εναερίου και της αποβάθρας της Φραγκοκκλησιάς που περιγράφεται στον αρ. 2, μεσολαβούσε:

To ανατολικό καρνάγιο απέναντι από τον Δημόσιο Κήπο. Εκεί εκατασκευάζοντο και συντηρούντο μαούνες, βάρκες και άκατοι. Διέθετε μικρή αποβάθρα και νεωλκείο για τις ανάγκες του καρνάγιου.

Λίγο πιο δυτικά απέναντι από το ΓΣΟ όπου λειτουργούσαν τα Δημοτικά Λουτρά, υπήρχε αποβάθρα που εξηπηρετούσε κολυμβητές κυρίως.

Αποβάθρα Φραγκοκκλησίας

Απέναντι από την εκκλησία των Καθολικών ήταν η αποβάθρα της Φραγκοκκλησιάς που φιλοξενούσε ψαράδικα, σκάφη αναψυχής και περιπατητές.

Αποβάθρα Περιστιάνη

Ήταν μικρού μήκους αποβάθρα που εξυπηρετούσε αποκλειστικά τις φορτοεκφορτώσεις των οινικών προϊόντων και αλκοολούχων προϊόντων της οινοβιομηχανίας.

Αποβάθρα μεταξύ εργοστασίου Περιστιάνη και Γραφείων Κίρζη.

Εξυπηρετούσε κολυμβητές, ψαράδες και ψαρόβαρκες.

Το ιστορικό Ακταίο

Ήταν το καφέ που εξείχε μέσα στην θάλασσα που στηριζόταν πάνω σε σιδηροπασσάλους. Αποτελούσε το σημείο αναφοράς για όλη την Κύπρο μέχρι το 1950 που εγκαταλείφθηκε η συντήρηση του. (Η ανέγερση του μώλου στις αρχές του αιώνα προκάλεσε φθορές στα υποστυλώματα που σιγά σιγά το Ακταίο είχε φθαρεί και έτσι εγκαταλείφθηκε).

Η Αποβάθρα Continental

Eίχε πολλές χρήσεις. Στις γιορτές του Κατακλυσμού εγίνοντο οι ναυτικοί αγώνες και παιχνίδια (ολισθηρού ιστού, σχεδόν κάθε χρόνο νικητής ο ευτραφής ψαράς Σουλούπας). Ήταν και η σκάλα που επιβιβάζοντο όλοι οι χωρικοί από όλη την ύπαιθρο για να επισκεφθούν με βαρκάδα τον «πάμπορο». Στην αποβάθρα αυτή εγίνετο και ο εορτασμός της βάφτισης του Σταυρού στα Θεοφάνια. Αν ο καιρός το επέτρεπε εγίνοντο και πάλι βαρκάδες μέχρι τα αγκυροβολημένα πλοία (Πάμπορο). Κατά καιρούς στην δεκαετία του ‘40 και ‘50 εχρησιμοποιείτο για φορτοεκφορτώσεις (βαρέλια, ξυλεία) κ.α. ογκωδών φορτίων.

Αποβάθρα με ξύλινες ράγες

Η αποβάθρα αυτή που εγκαταλείφθηκε και εφθάρη γύρω στη δεκαετία του ‘20 ήταν ειδικά κατασκευασμένη με ξύλινες ράγες όπου εκυλίοντο βαρέλια με οινικά προϊόντα που ερίπτοντο στη θάλασσα, εκεί τα εγάντζωναν και τα ερυμουλκούσαν ιστιοφόρες βάρκες και τα μετέφεραν στα αγκυροβολημένα πλοία που εφορτώνοντο για εξαγωγή.

Σ’ εκείνα τα χρόνια τα βαρέλια μετεφέροντο από τα εργοστάσια που βρίσκοντο στα μετόπισθεν του παραλιακού μετώπου. Μέχρι και την δεκαετία του ‘30 τα ιστιοφόρα αυτά εχρησιμοποιούντο σαν αυτόνομες φορτηγίδες μέχρι που εξελίχθηκαν τα μηχανοκίνητα ρυμουλκά και οι φορτηγίδες.

Η κύρια αποβάθρα του Λιμανιού

Η κύρια αποβάθρα ήταν εκεί προ του 1878. Η αποικιακή Κυβέρνηση την επέκτεινε στα 600 πόδια. Είχε σιδηροτροχιές για μεταφορά φορτίων με μικρά βαγόνια που εσπρώχνοντο από εργάτες. Ήταν το κύριο σημείο φορτοεκφορτώσεων μέχρι το 1956 που κατασκευάστηκε το μικρό Λιμάνι για χρήση από μικρά σκάφη και εμπορικές φορτηγίδες.

Η κύρια αποβάθρα είχε πλαϊνή μικρή σκάλα που επιβιβάζοντο και αποβιβάζοντο επιβάτες από μικρές λάντσες. Στη ρίζα της αποβάθρας ήταν η αίθουσα επιβατών απ’ όπου εξυπηρετούντο όλοι σχεδόν οι ταξιδιώτες της Κύπρου από και προς το εξωτερικό μέχρι το 1974 που κατασκευάστηκε το Νέο Λιμάνι και αργότερα αντικαταστάθηκε και το βομβαρδισμένο και κατειλημμένο αεροδρόμιο Λευκωσίας. Έκτοτε (από το 1974) εκκρεμεί η ανέγερση κατάλληλης αίθουσας επιβατών στο Λιμάνι Λεμεσού.

Αποβάθρα κόλπου Αυδήμου

Τις εποχές του Λεβάντη επικρατούσε ισχυρός ανατολικός άνεμος με σφοδρή θαλασσοταραχή κυρίως Δεκέμβρη και Γεννάρη. Ήταν λοιπόν αδύνατη η αποβίβαση επιβατών στο αγκυροβόλιο Λεμεσού κι έτσι τα επιβατηγά πλοία κατευθύνοντο στον κόλπο της Αυδήμου που ήταν υπήνεμος στους Λεβάντηδες και ο θαλασσόλυκος Βάσος Αϊβαλιώτης αναλάμβανε το τιμόνι μαζί με τον Κάπταιν Αλί και διεκπεραιώνονταν οι από-επιβιβάσεις επιβατών.

Αποβάθρα κόλπου Πισσουρίου

Αποβάθρα υπήρχε και στον κόλπο Πισσουρίου, όπου εκφορτώνετο το αλάτι από την Αλυκή Λάρνακας (Το αλάτι στον καιρό της Αγγλοκρατίας μέχρι τη δεκαετία του ‘40 ήταν τρόπος είσπραξης φορολογίας). Εκεί λειτουργούσε Τελωνείο που πωλούσε χονδρικά φορολογημένο το αλάτι στους χωρικούς της περιοχής.

Αποβάθρα των “Εβραίων”

Η αποβάθρα αυτή με υποστυλώματα από μπετόν κατασκευάστηκε την δεκαετία του ‘30 κυρίως για την εξυπηρέτηση με προτεραιότητα των φορτώσεων του Αγροκτήματος Φασουρίου και φόρτωση και χαρουπιών και άλλων γεωργικών προϊόντων. Δυστυχώς με την κατασκευή του μικρού Λιμανιού, πολύ απερίσκεπτα χαλάστηκε μια υποδομή που αμέσως μετά έλειπε πολύ από το Λιμάνι, ακόμα και σήμερα έχει χρεία.

Αποβάθρα “Καραντίνας”

Ευρίσκετο εκεί που σήμερα βρίσκεται η Ναυτική Σχολή Hanseatic. Στις δεκαετίες ‘30 και ‘40 που υπήρχαν επιδημίες κυρίως στις γειτονικές χώρες οι επιβάτες εισήγοντο στην καραντίνα για ιατρικές εξετάσεις.

Άλλες μικρές αποβάθρες

Για την εξυπηρέτηση ιδιωτικών αναγκών είχαν εγκριθεί μικρές ιδιωτικές αποβάθρες για την φόρτωση πάνω σε φορτηγίδες (μαούνες) ιδίων φορτίων.

Κατά σειρά ήταν:

1. Η αποβάθρα Κεραμείου απ’ όπου εξήγοντο κεραμίδια στην Αίγυπτο και άλλες χώρες στις δεκαετίες προ του ‘50.

2. Αποβάθρα ΚΕΟ εξυπηρετούσε φορτοεκφορτώσεις της σε/από φορτηγίδες, μέχρι την δεκαετία του ‘60.

3. Αποβάθρα ΣΟΔΑΠ εξυπηρετούσε φορτοεκφορτώσεις του ΣΟΔΑΠ από/σε φορτηγίδες μέχρι την δεκαετία του ‘60.

Σήμερα, δυστυχώς, σώζονται μόνο οι δύο αποβάθρες, αφού αναστυλώθηκαν, η κύρια αποβάθρα του Παλιού Λιμανιού και εκείνη του Εναερίου.

Η αναστύλωση τους έγινε με φροντίδες του Δήμου Λεμεσού και άλλων παραγόντων την δεκαετία του ‘90 παρά τις εκ Λευκωσίας αντιδράσεις της Αρχής Λιμένων. Οι υπόλοιπες αποβάθρες εγκαταλείφθηκαν και καταστράφηκαν λόγω ασυντηρησίας. Κρίμα γιατί εκείνες οι αποβάθρες ήταν τόσο χρήσιμες τόσο για μικρά σκάφη όσο και για κολυμβητές και για ερασιτέχνες ψαράδες, για τους στοχαστές.

Αρχαίο Λιμάνι Αμαθούντας

Στον κόλπο της Αρχαίας Αμαθούντας αναπαύεται στον πάτο της θάλασσας, σε βάθος 2-3 μέτρων το Αρχαίο Λιμάνι της Αμαθούντας, βυθισμένο κάτω από το βάρος 24 αιώνων.

Με καλή ορατότητα φαίνεται από ψηλά σαν ζωγραφιά. Ο γράφων πήρε αεροφωτογραφία του από ελικόπτερο το 1991.
Κάποτε εγράφη στον τύπο ότι Γαλλική Αρχαιολογική Εταιρεία ενδιαφέρθηκε προκαταρκτικά για να το αναδείξει στην επιφάνεια.
Φαίνεται ότι τέτοιο εγχείρημα εκρίθηκε ανέφικτο. Πόσα μυστικά κρύβει αλήθεια το ναυάγιο τούτο.

Κανάλι στην Ακτή του Lady’s Mile

Στην ακτή του Lady’s Mile λίγο πιο πέρα από το “Κέντρο του Σοφοκλή” υπάρχει ένα κτιστό κανάλι ημιβυθισμένο που οδηγεί κάθετα προς το εσωτερικό της Αλυκής. Κάποιοι ερμηνεύουν ότι ήταν Λιμάνι τον καιρό των Ρωμαίων που φόρτωναν αλάτι. ‘Άλλοι ερμηνεύουν ότι ήταν κρυφή είσοδος σκαφών για να αποφύγουν πειρατές, και άλλοι δίνουν διαφορετικές πιθανές ερμηνείες.

Πηγή: ΕΔΩ 

Υ. Γ. Μία από τις πιο πάνω εγκατειλημμένες αποβάθρες στόλιζε τη θάλασσα των παιδικών μου χρόνων. Εκεί έμαθα να κολυμπώ, να κάνω τις πρώτες βουτιές, να παίζω κυνηγητό με τα απειλητικά κύματα και να σπρώχνω το μικρό μου αδερφάκι στο νερό…Δυστυχώς, δεν υπάρχει πια, αλλά είμαι σίγουρη, ότι θα παραμείνει για πάντα ζωντανή στη μνήμη όλων όσων μοιραστήκαμε, εκείνη την εποχή, τη χαρά του θαλάσσιου παιχνιδιού στη δική μας αποβάθρα…Σ’ εκείνα τα παιδιά είναι αφιερωμένη και η σημερινή ανάρτηση…

“Moonlight” – Kenny G (The Moment, 1996)

Η πανσέληνος του Νοέμβρη,
ίσως δεν εμφανιστεί καθόλου
σ’ αυτό τον ουρανό,
αλλά εμείς, θα τιμήσουμε έστω,
το λιγοστό φεγγαρόφως
που θα διαρρεύσει
από τη βαρυσυννεφιά…
Καλό μήνα…

Συχνά, θυμάμαι, οι μεγάλοι, όταν ήμουν παιδί,
μιλούσαν για το μέλλον μου.
Αυτό γινόταν συνήθως στο τραπέζι.
Αλλά εγώ ούτε τους πρόσεχα,
ακούγοντας ένα πουλί έξω στο δέντρο.
Ίσως γι’ αυτό το μέλλον μου άργησε τόσο πολύ:
ήταν τόσο αναρίθμητα τα πουλιά και τα δέντρα.

Τάσος Λειβαδίτης
(20 Aπριλίου 1922 - 30 Oκτωβρίου 1988)

(Πατήστε πάνω στο σκίτσο για μεγέθυνση…)

Για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου του 1940…

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου
με το καθημερνό της φόρεμα
κι ένα χτενάκι στα μαλλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

Κοπέλες του Άουσβιτς,
του Νταχάου κοπέλες,
μην είδατε την αγάπη μου;

Την είδαμε σε μακρινό ταξίδι,
δεν είχε πια το φόρεμά της
ούτε χτενάκι στα μαλλιά.

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου,
η χαϊδεμένη από τη μάνα της
και τ’ αδελφού της τα φιλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

Κοπέλες του Μαουτχάουζεν,
κοπέλες του Μπέλσεν,
μην είδατε την αγάπη μου;

Την είδαμε στην παγερή πλατεία
μ’ ένα αριθμό στο άσπρο της το χέρι,
με κίτρινο άστρο στην καρδιά.

Τι ωραία που είν’ η αγάπη μου,
η χαϊδεμένη από τη μάνα της
και τ’ αδελφού της τα φιλιά.
Κανείς δεν ήξερε πως είναι τόσο ωραία.

***

Στίχοι: Ιάκωβος Καμπανέλλης, Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης, Ερμηνεία: Μαρία Φαραντούρη, Άλμπουμ: Μαουτχάουζεν (1966)